VI. SZKICE AMERYKAŃSKIE I
Demokracja w Europie i w Ameryce. Zasada demokracji amerykańskiej. Szacunek pracy. Szkoły. Szkoły elementarne i wyższe. Uwaga publiczna. Zakres nauczania niższego. Równomierny rozdział oświaty. Brak różnic. Obyczaje. Świat niższy i wyższy w Europie. Brak tych światów w Stanach Zjednoczonych. Demokracja w praktyce. Trochę cyfr odnoszących się do Prus. Kto bliżej ideału? Moralność publiczna. Urzędnicy. Kresy amerykańskie. Tworzenie się społeczeństw. Siła postępu. Wyższa oświata i zamożność rodzi wyższą moralność. Przecięciowa zamożności. Bieda nie jest nędzą. Korespondencje z Ameryki. Moje listy
W obecnym liście powiem znów kilka słów o społeczeństwie amerykańskim i o różnicach tego społeczeństwa od europejskiego. Różnice te tak są wielkie i tak zasadnicze, że skutkiem nich nie tylko budowa społeczna Stanów Zjednoczonych, ale i w ogóle życie i obyczaje mieszkańców tego państwa dla świeżo przybyłego Europejczyka są niezrozumiałe. Weźmy na przykład demokrację tutejszą i europejską. Pierwsza od drugiej różni się przynajmniej o tyle, o ile praktyka od teorii. W Europie każde państwo, w którym prawo wyborcze jest dla wszystkich jednakowe, a procent od dochodu stanowi podstawę opodatkowania, nazywa się demokratycznym. Z tego określenia wypada, że w Europie, zwłaszcza na Zachodzie, istnieje większość państw demokratycznych. Nie na różnicach jednak wyłącznie instytucyj oparta jest odrębność demokracji amerykańskiej od europejskiej i aby tę odrębność we właściwym świetle okazać, zauważę przede wszystkim, że demokratyczne państwo nie jest jeszcze bynajmniej demokratycznym społeczeństwem i że o ile pierwsze napotykamy w Europie często, o tyle drugie nie istnieje prawie wcale.